RAMAZAN AYI. İNSANLAR İÇİN HİDAYET OLAN VE DOĞRU YOLU VE HAK İLE BATILI BİRBİRİNDEN AYIRAN apaçık BELGELERİ (KAPSAYAN) KUR'AN ONDA İNDİRİLMİŞTİR. ÖYLEYSE SİZDEN KİM BU AYA ŞAHİD OLURSA ARTIK ONU TUTSUN.
RAMAZAN ORUCU -3
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذ۪ٓي اُنْزِلَ ف۪يهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰى وَالْفُرْقَانِۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُۜ وَمَنْ كَانَ مَر۪يضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ اَيَّامٍ اُخَرَۜ يُر۪يدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُر۪يدُ بِكُمُ الْعُسْرَۘ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰيكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ﴿١٨٥﴾
185- Ramazan ayı. İnsanlar için hidayet olan ve doğru yolu ve hak ile batılı birbirinden ayıran apaçık belgeleri (kapsayan) Kur'an onda indirilmiştir. Öyleyse sizden kim bu aya şahid olursa artık onu tutsun. Kim de hasta ya da yolculukta olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde (tutsun). Allah, size kolaylık diler, size zorluk dilemez. (Bu kolaylığı) sayıyı tamamlamanız ve sizi doğru yola (hidayete) ulaştırmasına karşılık Allah'ı büyük tanımanız içindir. Umulur ki şükredersiniz.
1. Ramazan Ayı ve Kur'an Arasındaki Bağ
Râzî, neden başka bir ay değil de Ramazan ayının oruca tahsis edildiğini Kur'an'ın inişine bağlar:
Şeref ve İzzet: Kur'an gibi en büyük nimetin bu ayda inmiş olması, bu zaman dilimini diğerlerinden üstün kılmıştır. Allah, en büyük kelamını indirdiği ayı, en büyük bedensel ibadet olan oruçla taçlandırmıştır.
Nüzul Meselesi: Râzî, "Kur'an bu ayda indirildi" ifadesini; Kur'an'ın Levh-i Mahfuz'dan dünya semasına (Beytü'l-İzze) bir bütün olarak bu ayda (Kadir Gecesi'nde) indirildiği veya ilk vahyin bu ayda başladığı şeklinde iki görüşle açıklar.
2. Kur'an'ın Üç Temel Sıfatı
Râzî, ayette geçen Kur'an tanımlarını derinlemesine tahlil eder:
Hüden (Hidayet Rehberi): Kur'an'ın insanları cehalet karanlığından iman nuruna çıkaran genel bir rehber olması.
Beyyinat (Açık Deliller): Hidayetin sadece bir iddia değil, akli ve nakli kesin delillerle desteklenmiş olması.
Furkan (Ayırıcı): Hakkı batıldan, helali haramdan, doğruyu yanlıştan kesin bir çizgiyle ayırması.
3. "Sizden Kim Bu Aya Erişirse Oruç Tutsun"
Râzî'ye göre bu cümle, İslam hukukundaki en önemli dönüm noktalarından biridir:
Kesin Emir: 184. ayetteki "isteyen tutar, isteyen fidye verir" şeklindeki seçimlik hak, bu ayetle kaldırılmıştır. Artık sağlıklı ve mukim olan her mümin için oruç farz-ı ayın (mutlak farz) haline gelmiştir.
Gözlem (Şuhûd): Râzî, "felyesumhu" (onu oruçlu geçirsin) emrinin, hilalin görülmesi veya aya şahit olunmasıyla başladığına dair fıkhi detaylara girer.
4. "Allah Sizin İçin Kolaylık İster, Zorluk İstemez"
Râzî, bu ilahi kuralın dinin genel karakterini yansıttığını savunur:
Ruhsatların Hikmeti: Yolcuya ve hastaya verilen izinlerin temel sebebi budur. Allah, ibadeti bir "işkence" değil, bir "arındırma" aracı olarak tasarlamıştır.
İstikamet: Râzî der ki; Allah size orucu emrederek nefsinizi terbiye etmenizi kolaylaştırmıştır. Eğer nefis dizginlenmezse, ahiretteki zorluk daha büyük olur.
5. Tekbir ve Şükür
Ayetin sonundaki "Size hidayet ettiği için Allah’ı yüceltmeniz (tekbir getirmeniz) ve şükretmeniz için..." kısmı hakkında Râzî şunu söyler:
İbadetin bitişi (bayram), bir kurtuluş değil, bir başarı sevincidir.
Mümin, orucu bitirdiğinde "Açlıktan kurtuldum" diye değil, "Allah bana bu ibadeti tamamlattı ve hidayet etti" diye tekbir getirmelidir.
Râzî'nin Özeti: Ramazan; içinde Kur'an'ın nuru, dışında orucun disiplini olan ilahi bir okuldur. Allah bu ayı, kulu kendisine yaklaştırmak için en kolaylaştırılmış ve en bereketli şekilde düzenlemiştir.
TEFSİRİ KEBİR
Yolculuk sırasında oruç tutup tutmamak kişinin seçimine bırakılmıştır. Bir yolculuk sırasında Hz. Peygamber'in (s.a) ashabından bir bölümü oruç tutmuş, bir bölümü tutmamıştır ve Hz. Peygamber (s.a) her iki gruba da karşı çıkmamıştır. Hz. Peygamber (s.a) de yolculuk sırasında bazen oruç tutar, bazen tutmazdı.
Savaş zamanlarında da Hz. Peygamber (s.a) oruçları erteleme emirleri verirdi. Hz. Ömer (r.a) Hz. Peygamber'le (s.a) savaşa gittiklerinde, Bedir savaşı ve Mekke'nin fethine rastlayan Ramazan esnasında iki kez orucu terkettiklerini bildirmiştir. İbn Ömer, Mekke'nin fethinden hemen önce Hz. Peygamber'in (s.a) şöyle buyurduğunu bildiriyor: "Düşmanla savaşa gittiğimize göre, savaşacak güce sahip olmanız için oruçlarınızı sonraya bırakmalısınız."
Hz. Peygamber (s.a) orucu terketmek için ne kadar uzaklığa yolculuk yapılacağı konusunda bir belirlemede bulunmamıştır. O'nun sahabeleri de bu konuda farklı uygulamalarda bulunmuşlardır. Genelde yolculuk sayılan ve kişinin kendisini yolculukta hissedeceği bir uzaklığa gittiği sırada orucu terkedebileceği söylenebilir. Kişi yolculuğa başlayacağı gün de orucu terkedebilir.
Allah o kadar merhametlidir ki kullarını orucun fazilet ve ihsanlarından mahrum bırakmak istemez. Bu nedenle, herhangi mâkul bir sebeple Ramazan ayı içinde oruç tutamayanların, bunu başka aylarda tamamlamalarına izin verir. Ramazan ayında inen Kur'an vahyine karşı şükürlerini eda etmek için, bu ayda orucunu tutamayanlar başka aylarda bu eksikliği tamamlamalıdırlar.
Ramazan'da oruç tutmak, sadece ibadet ve nefsi terbiye için değil, aynı zamanda Ramazan sırasında vahyedilen Kur'an nedeniyle Allah'a şükür etmek için farz kılınmıştır. Bir nimete şükrünü göstermenin en iyi yolu, o nimetin emrediliş amacını yerine getirmek ve mümkün olan en iyi şekilde gereğini ifâya çalışmaktır. Allah'ın bizlere Kur'an'ı bahşetmesi, bu nimetin gereklerini yerine getirmemiz ve bu gerekleri başkalarına da tebliğ etmemiz yönündeki ilâhî iradenin yürürlüğe girmesi amacını taşımaktadır. Oruç bu amacın yerine getirilmesini sağlayan en önemli eğitim aracıdır. Hem bir fedakârlık, hem de bahşedilen nimete şükretmenin göstergesidir.
TEFHİMUL KURAN
