Günümüzde karşılaştığımız en büyük sorunlardan biri alimlerin tavırlarındaki farklılaşma ve Müslümanların gündemi ıskalayan bakış açılarıdır.
Değişim, kendi başına bir değer taşımadığından, değişimin ne yönde gerçekleştiği hakkında karar verebilmek için önemli bir veridir. Her değişim epistemolojik anlamda doğru olmadığı gibi yanlış da değildir. Değişimin ne yönde gerçekleştiği doğruluğunu ortaya koyar. Öte yandan, insanlık tarihi dikkate alındığında, değişimin kaçınılmaz bir olgu olduğu görülecektir.
Bir alim, aydın ve entelektüelin fikirlerini olgunlaştırılması, geliştirmesi, hatta değiştirmesi; eski fikirlerinin bir kısmını revize etmesi veya tümden terk etmesi normal ve gereklidir. Burada önemli nokta bu değişimin hakikati arama serüveninin bir sonucu, yoksa siyasal, ekonomik beklentinin sonucu mu gerçekleştiğidir. Bunu belki de hiçbir zaman tam olarak bilemeyeceğiz. Ancak aydının fikirlerini değiştirdikten sonraki tavır ve davranışları bilgi vericidir.
Zamanın ve sorunların sürekli değiştiği bir varlık aleminde hep aynı şeyleri konuşmak elbette doğru değildir. Öyle görülüyor ki, İslamcı aydınların siyasal iktidar karşısında değişen tavrı genellikle sorunlu bir duruma işaret etmektedir. Bu konuda İslamcı aydınların önemli bir bölümünün iyi bir sınav vermediği görülmektedir.
İslam açısından bakarsak temel değerler hariç, diğer hükümlerin pratik uygulaması içtihat eylemiyle yenileştirilebilir, zamanın ihtiyaçlarına uygun hale getirilebilir. İçtihat kapısını kapatmak varlık evrenindeki değişmeyi, yeni ve farklı sorunların ortaya çıkmasını ortadan kaldırmıyor. İçtihat yapmamak, yeniliğe karşı direnmek, insanları ve toplumları yaşadığı zamandan uzaklaştırıyor. Bu da zamanın sorunlarına müdahil olamayan geçmişe dönük metafizik bir dini söylem ortaya çıkarıyor. Böyle bir söylemin kitleleri etkilemesi mümkün değildir. Yoksulluk, adaletsizlik, şiddet, rüşvet, zina, kumar, içki eşcinsellik gibi toplumu derinden etkileyen konular dururken, kıyametin ne zaman kopacağı, Firavunun iman edip etmediği, Mehdinin nereye ineceği, cennetin konumu, Hz. Adem'in babasının olup olmadığı gibi konulara yoğunlaşmak hem enerjinin boşa harcanmasına hem de dinin aktüel sorunlarla uğraşmayan bir bilgi yığınına dönüşmesine neden oluyor.
Müslümanlar, bu konuda tarihselcilik ile gelenekçilik arasına sıkışmış durumdadır. Kuşku yok ki, tarihselcilerin ortaya attığı fikirler üzerinde ciddiyetle düşünmek gerekiyor. Tarihselcilik, olayların açıklanmasında tarihin belirleyiciliğine öncelik veren bir düşünce akımıdır. Miladi yedinci yüzyılda ortaya çıkan dini bilginin bugün bizim için ne ifade ettiği tartışması etrafında ortaya çıkmıştır. Tarihte yaşanan bir tecrübenin bir daha tekrar etmeyeceği anlayışı tarihselciliğin temelini oluşturur. Buradaki kritik soru şudur: “Vahiy, Allah’ın tarihin akışına müdahalesi midir, yoksa tarihsel koşulların belirlediği bir bilgi türü müdür? Kuşkusuz vahiy belli bir zamanda belli bir coğrafyaya inen bir bilgidir. Vahyin tarihle ilgili olması başka, tarihin ürünü olması iddiası başkadır. Tarihselcilere göre Bir tarihte ortaya çıkan bir durum başka zamanlar için belirleyici olamaz. Çünkü koşullar önemli ölçüde değişmiş ve farklılaşmıştır.
Tarihselcilerin vahyi inkar ettiklerini söyleyip bunun üzerinden tekfir edilmeleri doğru değildir kuşkusuz. Tarihselciler, ahlaki değer hükümlerini dinin aslından sayarken, hukuk yaptırımlarının tarihsel olduğunu savunurlar. Kuşku yok ki, bütün tarihselcileri aynı kategoride değerlendirmekte doğru değildir.
İslam düşüncesi geleneği toptan reddedenler ile toptan kabul edenler arasına sıkıştı. Bu kabaca gelenekçiler ve modernistler diye tanımlanabilir. Biri bugünü diğeri dünü ıskalıyor. Biri bugünü diğeri dünü ayak bağı görüyor. Bu tartışmadan bizi kurtaracak üçüncü bir yol olmalı. Gelenek tümden ihmal edilemez; ancak her şeyiyle ve bütün formlarıyla kabul de edilemez. Modernistler tarihsiz, gelenekçiler ise bugünsüzdür. Gelenekle bugün arasında anlamlı bir ilişki kurmaktan başka bir çaremiz yoktur
