Ağustos 2014 – Adıyaman
Dokuz yaşındaydım; tarihe olan merakım, her gün yeni bir kitap ya da dergi gördükçe daha da artıyordu. Yaşım küçük olmasına rağmen, merakımın sürüklediği heyecanla nispeten ağır sayılabilecek kitaplar okuyordum; ailemin ve çevremin uyarılarına, önerilerine rağmen…
Sıcak bir yaz günü; evin bahçesinde kuzenlerimle beraberken, akşama doğru babam elinde yine bir poşetle çıkageldi. Poşeti merakla alıp içine baktığımda; karşıma ilgimi fazlasıyla çekecek bir dergi çıktı: Derin Tarih. Sonraki aylarda ve yıllarda düzenli olarak alıp okuyacağım, heyecanla takip edeceğim bu dergiyle; tarih dergilerine duyduğum ilginin serüveni işte o gün başlamış oldu.
İşte o poşetten çıkan tanıştığım ilk sayı; kapak fotoğrafı nostalji, milli kimlik ve siyasi duruşu harmanlayarak ve okuyucunun duygularına hitap eden bir şekilde iyi hazırlanan, içeriği ise dopdolu olan Derin Tarih dergisi.
Dergi, Nisan 2012’de “Tüm Bildikleriniz Tarih Olacak!” mottosuyla yayın hayatına başlamış; resmi tarihin kalıplaşmış kabullerini sorgulayan cesur bir anlayışı benimsemişti. Özellikle Osmanlı mirası ve yakın tarih üzerine çalışılıyordu.
Ben dergiyle tanıştığımda ise yayın hayatında neredeyse iki buçuk yılı geride bırakmıştı. Takip eden aylarda ve yıllarda her yeni sayıyı büyük bir ilgiyle okumaya devam ettim. Çıkan dosyalar gerçekten çarpıcı ve ses getiriciydi. Dergi içeriğinde karikatür ile mizaha da yer vererek tarih dergiciliğine farklı bir ahenk getirmiştir; üstelik dergiyle birlikte verilen kitap ekleri ve posterler de ayrı bir değer taşıyordu; o posterler uzun süre odamın duvarlarını süslemeye devam etti.
Dergi, belirli aralıklarla yayımladığı ve yalnızca tek bir konuyu derinlemesine ele alan özel sayı serisine de başlamıştı. Aslında benim için aylık çıkan her sayı özel sayı gibiydi ama yapılan bazı özel sayılar gerçekten baş ucu yapılması gereken derecede kaliteliydi.
Temmuz 2020’de 100. sayısına ulaşarak önemli bir eşiği geride bırakan dergi, Nisan 2021’de yayımlanan yeni sayısıyla birlikte yenilenme sürecine girdi. Genel yayın yönetmeninin değişmesiyle birlikte yayın politikası da tazelendi. “Tarih Okuyan Şaşırmaz” mottosunu benimseyen dergi, güncel gelişmeleri tarihsel perspektifle ele alarak okurlarına farklı bir bakış açısı sunmayı hedefledi.
Aynı zamanda her ay tarihimizin önemli ve derinlikli meselelerini dosya konusu yaparak yayın çizgisini istikrarlı bir biçimde sürdüren dergi, Mart 2026’da yayımlanan 168. sayısıyla 14. yılını geride bırakmaya hazırlanıyor ve yayın hayatına kararlılıkla devam ediyor.
Bundan sonra alıp okuduğum başka dergiler de oldu; ancak hiçbirini, Derin Tarih dergisini her ay düzenli olarak aldığım kadar istikrarlı bir şekilde takip etmedim. Üstelik içlerinden hiçbiri bana o derginin verdiği heyecanı da veremedi.
Daha çok beğendiğim ve ilgimi çeken sayıları satın alıp okudum. Zaman zaman bazı sayılar özellikle dikkatimi çektiği için koleksiyonuma ekledim. Bu şekilde farklı dergilerle de tanışma fırsatı buldum ve ilgimi çeken konular hakkında daha geniş bir perspektif edinmiş oldum.
Böylece zamanla küçük de olsa bir dergi arşivi oluşturmaya başladım. Her bir sayı, o dönemde ilgimi çeken konuları ve merak ettiğim meseleleri hatırlatan birer hatıra gibi oldu.
İşte şimdi size bahsetmek istediğim o dergiler…
Atlas Tarih dergisi Haziran 2010 tarihinde yayın hayatına başladı. İlk birkaç sayısı aylık olarak çıkan dergi uzunca bir süredir iki ayda bir yayımlanmaktadır.
Sadece Türkiye değil, dünya tarihiyle de yakından ilgilenen dergi; bugüne kadar gölgede kalan belgeler, eşyalar ve hatıratlar üzerinden özgün tarih okumaları yapmaktadır. Her sayıda koleksiyonerlerin kişisel arşivlerinden derlenen fotoğraf albümleri ve zengin içerikleriyle okuyucularına adeta özel bir görsel şölen sunar.
Akademik tartışmaların ağırlığından uzak, toplumun her kesiminden tarih meraklılarına hitap eden dergi; tarihin yalnızca klasik ve çoğu zaman sıkıcı görülen konularına değil, aynı zamanda gündemle bağlantılı popüler tarih başlıklarına da yer verir. Bu doğrultuda spor tarihinden teknoloji tarihine, mimarlık tarihinden arkeolojiye, savaş tarihinden siyasal tarihe kadar geniş bir yelpazede yazı, haber ve yorumlar sunmaktadır.
Ben özellikle derginin Millî Mücadele ve Atatürk ile ilgili yayımladığı dosyalara dikkat çekmek istiyorum. Bu çalışmalar, resmî tarih anlatısına uygun içerikleriyle her zaman ilgimi çekiyordu ve büyük bir keyifle okuyordum. Özellikle Millî Mücadele, I. Dünya Savaşı’nın 100. yılı, Meclis, Kurtuluşa İlk Adım – 19 Mayıs gibi konulara ayrılan özel sayıları temin edip dikkatle incelemekten büyük memnuniyet duyuyordum. Bu sayılar hem içerik zenginliği hem de ele aldıkları tarihî konuların kapsamı açısından oldukça dikkat çekiciydi.
Dergi, Ocak–Şubat 2026 tarihli 95. sayısı ile yayın hayatını sürdürmeye devam etmektedir.
NTV Tarih dergisinin Temmuz 2013’te kapatılmasının ardından, bu derginin devamı niteliğinde olan #tarih; kapatılan derginin aynı ekibinin yeniden bir araya gelmesiyle Haziran 2014’te ilk sayısıyla yayın hayatına başladı.
#tarih dergisini, yanılmıyorsam 2019–2020 yıllarında Turkcell’in Dergilik uygulamasında görmüştüm. Birkaç kez de bayilerden alıp okumuştum. Sürekli alıp takip ettiğim bir dergi değildi; ancak sosyal medyada her sayısını takip ediyordum. Ayrıca Dergilik uygulamasından ücretsiz e-dergi olarak indirip okuyordum.
Popüler tarih anlayışı doğrultusunda Türkiye’nin güncel gündemiyle paralel bir yayın politikası izleyen #tarih dergisi; Soma maden faciası, çözüm süreci ve Charlie Hebdo saldırısı gibi önemli olayları kapağına taşımıştır. Dergi ayrıca kamuoyunda geniş yankı uyandıran Cumhurbaşkanlığı Sarayı ve Osmanlıca eğitimi tartışmalarına da sayfalarında yer vermiştir.
Yıllar boyunca çeşitli sıkıntılar yaşayan ve farklı ekiplerin emeğiyle şekillenen dergi, Şubat 2025’te hem içerik hem de dijital alanda yenilenen yüzüyle yayın hayatına devam etti. Ancak Nisan 2025’te yayımlanan 124. sayının ardından, içinde bulunulan koşullar nedeniyle belirsiz bir süreliğine yayına ara verdi.
Sözü geçmişken, Turkcell Dergilik uygulamasından da bahsetmek istiyorum. Çok başarılı bulduğum ve severek kullandığım bir uygulamaydı. Özellikle pandemi sürecinde oldukça aktif kullanıyordum. Dergileri ve gazeteleri buradan indirip okuyabiliyordum.
Her ne kadar e-dergi okumayı çok sevmesem ve basılı bir dergiyi elime alıp okuma hissini tam olarak vermese de, yine de sayıları en azından ücretsiz şekilde inceleme ve içeriklere göz atma fırsatı sunuyordu.
Turkcell Dergilik, 5 Eylül 2023 itibarıyla dijital stratejilerdeki değişiklikler nedeniyle faaliyetlerini sonlandırmış ve uygulama mağazalarından kaldırılarak içerik yayınını durdurmuştur. Platform, kapanmadan önce kullanıcılara 300’den fazla dergi ve 20’den fazla gazeteye erişim sağlıyor; çevrimdışı okuma, interaktif içerikler ve kullanıcı dostu bir arayüz gibi özellikler sunuyordu.
Ocak 2022’de yayın hayatına başlayan dergiyi, ilk sayısından tanıma fırsatı bulmuştum. Yeni bir dergi olarak karşıma çıkmıştı. Aslında dergiyi görünce mutlu olmuştum; çünkü tarih alanında yeni bir derginin yayın hayatına başlaması benim için inanılmaz derecede güzel bir olaydı. Böylece koleksiyonuma yeni bir dergi daha eklenecekti.
Zengin içeriğiyle yalnızca tarih meraklılarına değil, geniş bir okuyucu kitlesine hitap eden Aktüel Tarih dergisi, “kanıtlanamayan bilgi yalnızca bir söylentidir” anlayışıyla hareket eden ve sahada araştırmalar yapan bir ekip tarafından hazırlanmıştır. Fotoğraflar ve belgelerle desteklenen dergi içeriği, güçlü görsel unsurlarla zenginleştirilerek hem keyifli hem de öğretici bir okuma deneyimi sunar.
Tarihi yalnızca olaylar dizisi olarak ele almakla kalmayan Aktüel Tarih; sanat tarihi, edebiyat ve felsefe gibi farklı disiplinleri de sayfalarına taşıyarak okuyucularına çok yönlü ve yenilikçi bir perspektif kazandıran özgün bir yayın olma özelliği taşımaktadır.
Üç ayda bir yayımlanan ve yılda dört sayı çıkan dergi, güncel olarak “Ekrem Hakkı Ayverdi ve Osmanlı Mimarisi” başlıklı dosya konusu ile 16. sayısıyla yayın hayatına devam etmektedir.
Toplumsal Tarih dergisi gerçekten uzun yıllardır, yarım asra merdiven dayayacak bir şekilde yayınlanmaya devam eden bir dergi. Ben ise bu dergiyi, diğer dergilere nispeten, çok geç fark ettim. Dolayısıyla kendime bir özeleştiri yapmam gerekiyor. Yıllardır bu kadar kaliteli bir dergiyi, bir dergi kurdu olarak nasıl fark etmemiş olmam gerçekten şaşırtıcı. Ama geç de olsa fark ettim ve artık ilgi ile takip ediyorum.
Dergi; Türkiye’de tarih bilincini geliştirmek amacıyla başta tarihçiler ve toplumbilimciler olmak üzere çeşitli meslek ve çevrelerden kişilerin bir araya gelmesiyle 14 Eylül 1991 tarihinde kurulan; sivil toplum, demokrasi ve insan hakları, sözlü tarih, yerel tarih, tarih eğitimi ve alternatif eğitim materyalleri, müzecilik ve kurum ve sektör tarihi kategorilerinde araştırma faaliyetleri yürüten Tarih Vakfı tarafından çıkartılmaktadır.
Ocak 1994’te yayın hayatına başlayan derginin kurucusu ve ilk editörü Mete Tunçay’dır. Toplumsal Tarih dergisinden 10 yıl önce Tarih ve Toplum adıyla İletişim Yayınları’ndan yarı popüler, yarı akademik bir dergi çıkarmaya başlayan Tunçay; düzenli olarak 120 sayı (20 cilt) yayınladıktan sonra, kurucularından biri olduğu ve başından beri yönetim kurulunda yer aldığı Tarih Vakfı bünyesinde Toplumsal Tarih adlı bu dergiyi çıkarmaya girişmiştir.
Daha çok tarihçileri ve konunun uzmanlarını ilgilendiren konuları akademik bir dille ele alan Tarih ve Toplum dergisi, tarihçi olmayan geniş bir okuyucu kitlesi tarafından da rahatlıkla okunabilecek popüler konulara da sıklıkla yer vermekteydi.
Bu kapsamda Toplumsal Tarih dergisi de aynı ilke ve amaçları benimsemeye devam ederek adını örnek aldığı History and Society gibi, tarih denince ilk akla gelenin siyasi tarih olduğu dönemin Türkiye’sinde sosyal tarihi geliştirmeyi amaç edinmiştir. Her yayını özel bir çaba ve uzun çalışmalar sonucu çıkmaktadır. Dergiyi diğer tarih dergilerinden ayıran en belirgin özelliği, sadece tarih değil arkeolojiyle de yakından ilgilenmesidir.
Toplumsal Tarih dergisi, şu anda Mart 2026’da yayımlanan 387. sayısı ile geçmişinden gelen uzun yılların birikimi sayesinde istikrarlı bir şekilde yayın hayatına devam etmektedir.
Hayatımda yapmaktan en çok keyif aldığım anlardan biri, merakla aldığım dergiyi açmak ve o taze baskı kokusunu içime çekmek. Sayfaları karıştırırken hissettiğim o merak ve heyecan, basit bir hobi olmanın ötesinde, gerçek bir tutku. İşte benim için dergi okumanın tanımı budur.
Okudukça, yeni bilgiler keşfettikçe ve merakın derinliklerine daldıkça gelen o mutluluk —“Vaay be!” dediğiniz anlarda hissettiğiniz o duygu— tarifi imkânsızdır. İşte bu yüzden tutkularınızı küçümsemeyin.
Buradan siz değerli okuyuculara verebileceğim en net tavsiye şudur: “Alın dergi okuyun” demiyorum; ama sahip olduğunuz tutkuların peşinden gidin, onlara kendinizi bırakın ve sürüklenin. Çünkü hayatınızdaki özel tutkular, sizi siz yapan değerlerdir. Onları kaybetmeyin. Kendiniz için yaşayın ve çevrenize bir değer katarak tutkularınızla büyüyün.
İşte sevgili okuyucular; benim dokuz yaşında elime aldığım o ilk poşetle başlayan bu merak, yıllar içinde sadece bir koleksiyona değil, geçmişi anlama çabasına dönüştü. Kimi zaman resmi tarihin dışına çıkan cesur kapaklarla, kimi zaman ise akademik disiplinden kopmayan derinlikli makalelerle beslenen bu serüven, dijitalleşen dünyaya rağmen basılı sayfanın kokusunda hayat bulmaya devam ediyor.
Arşivimdeki her yeni sayı, sadece tarihin tozlu sayfalarını değil, kendi kişisel tarihime dair birer hatırayı da geleceğe taşıyor. Kim bilir, belki de “tarih okuyan gerçekten şaşırmaz” ve bu dergiler, bizlere bugünü anlamak için en güvenilir rehberler olmaya devam eder.
Kaynak: fraksiyondergisi.com
