İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik 28 Şubat'ta başlattığı topyekûn savaş dördüncü haftasında seyrini değiştirirken, ABD Başkanı Donald Trump'ın 48 saatlik askeri ültimatomdan dönerek 5 günlük ateşkes ve "müzakere" molası vermesinin perde arkası aralandı. Washington Post'ta (WP) yer alan kapsamlı analiz, Trump'ın "Çok iyi ve verimli görüşmeler yapıyoruz" şeklindeki iyimser açıklamalarının ardında yatan askeri ve ekonomik çaresizliği gözler önüne serdi.
ASIL NEDEN: "REJİMİ DEVİRMEK İMKANSIZ"
Haberin en can alıcı noktası, ABD güvenlik bürokrasisinin sahadaki gerçeklerle yüzleşmesi oldu. Washington Post'un haberine göre; ABD'li yetkililer, "İran'daki teokratik rejimi devirmek ve nükleer silahları kalıcı olarak ulaşılamaz hale getirmek" gibi savaşın başındaki maksimalist hedeflere ulaşılmasının artık "pek olası olmadığına" inandıklarını ifade etti. Uzmanlar, Trump'ın müzakere açıklamalarının ardındaki "gerçek sırrın" bu itirafta gizli olduğunu belirtiyor. ABD askeri ve siyasi elitlerinin, İran'ın liderlik kadrosunun büyük bir kısmının öldürülmesine rağmen devlet aklının çökmeyeceğini ve nükleer tesislerin yeraltı sığınaklarında varlığını sürdürdüğünü (vurulan tesislere rağmen 440 kg yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun korunduğunu) anladığı; bu nedenle diplomasiye dönüş yapmak zorunda kaldığı değerlendiriliyor.
ENERJİ PİYASALARINDA KORKUTAN SENARYO
Trump'ın kararını etkileyen bir diğer devasa faktör ise küresel ekonomi oldu. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı bloke etmesiyle küresel ham petrol akışının yüzde 30'u felç olmuş durumda.
Savaşın uzaması halinde ABD'de benzin fiyatlarının galon başına 4 dolara yaklaşması (son dört yılın en yüksek seviyesi) Beyaz Saray'ı alarma geçirdi. Goldman Sachs'ın pazartesi sabahı yatırımcılarına geçtiği, "Hürmüz Boğazı 10 hafta içinde açılmazsa Brent petrol 2008'deki rekoru olan 147 doları aşabilir" uyarısı da Trump'ın erteleme kararında belirleyici oldu.
KİMİNLE GÖRÜŞÜLÜYOR? TAHRAN NEDEN YALANLIYOR?
Trump, yeni Dini Lider Mücteba Hamaney ile temas kurmadıklarını, bunun yerine "en çok saygı duyulan bir liderle" görüştüklerini öne sürdü. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı bu görüşmeleri kesin bir dille yalanlamaya devam ediyor.
İran resmi medyasına göre Tahran yönetimi, Trump'ın bu açıklamalarını "enerji fiyatlarını düşürmek ve askeri planlarını uygulamak için zaman kazanmak amacıyla yapılmış bir piyasa manipülasyonu" olarak görüyor. İranlı yetkililer, müzakerelerin başlayabilmesi için ABD ve İsrail'in saldırılarını durdurması, bir daha saldırmayacağını garanti etmesi ve savaş tazminatı ödemesi şartlarını masada tutuyor.
İSRAİL DURMUYOR: "VURMAYA DEVAM EDECEĞİZ"
Trump'ın müzakere arayışlarına rağmen bölgedeki en büyük müttefiki İsrail, savaşı durdurma niyetinde değil. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Trump ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdiğini belirterek, "Başkan Trump savaşı bir anlaşmayla bitirme fırsatı olduğuna inanıyor" demekle yetindi, ancak kendi inancının bu yönde olduğunu söylemedi. Netanyahu, İsrail ordusunun hem İran'ı hem de Güney Lübnan'ı vurmaya devam edeceğini vurgulayarak diplomatik çözüm çabalarına şimdilik kapalı olduklarının sinyalini verdi.
