Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, AA için kaleme aldığı "Demokrasi ve demokratik siyaset tartışmaları" başlıklı pazar yazısında, "Cumhurbaşkanı Erdoğan temsili liderlik yerine halkın doğrudan sesi hatta uzvu gibi bir liderlik yaptığı için liderlik tipini de kökten değiştirmiştir" ifadelerini kullandı. Uçum, bundan sonra Türkiye'de hiçbir siyasal aktörün sosyolojik siyaset yapmadan, organik/doğrudan liderlik pratiği üretmeden büyük başarılar elde etme şansına sahip olmadığını söyledi. Uçum, Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "Türkiye’de temsil siyaseti yerine talep siyasetini hayata geçirdiğini" söyleyerek, siyaset yapma tarzında radikal bir değişiklik sağladığını kaydetti.
Uçum'un yazısının tamamı şöyle:
"Aslında demokrasi ve demokratik siyaset tartışmaları her zaman ilgi çeken ve gündem oluşturan konulardır.
Terörsüz Türkiye'ye geçiş sürecinin demokratik siyaseti genişleten ve daha fazla alan açan etkisi çok somut görülüyor. Geçiş süreci tamamlanınca demokrasiyi geliştirme ve güçlendirme imkanlarının çok daha güçlü olacağı şimdiden anlaşılıyor.
Böyle bir ortamda demokratik siyasetin özelliklerine ilişkin bir tartışma daha da anlam kazanıyor.
Demokrasi ve demokrasi hukuku
Demokrasi konusunda bir hatırlatma yapmak gerekirse literatürde yer alan tespitlerin bazılarına değinebiliriz.
Demokrasi halk iradesine dayanan yönetim, diğer deyişle bir devletin siyasal sisteminin halkın iradesiyle işletilmesi olarak tanımlanabilir.
Demokrasinin uygulama biçimleri en azından teorik olarak doğrudan, yarı-doğrudan ve temsili demokrasi şeklinde kabul edilir. Yaygın uygulama biçimi temsili demokrasidir.
Demokrasilerde başkanlık, yarı-başkanlık ve parlamenter hükümet modellerinin hepsi görülür.
Demokrasinin türleri açısından liberal, muhafazakar, ulusal, sosyal, yurtsever, sosyalist, egemen, radikal, militan demokrasi gibi çok sayıda tür tartışması vardır.
Demokrasi siyasal, ekonomik, kültürel demokrasi şeklinde birçok alanda etkili olur.
Ayrıca yer esaslı demokrasi yaklaşımlarına göre ailede, iş yerinde, okulda demokrasi, yerel, ülkesel, bölgesel, küresel demokrasi gibi ayrımlar yapılır.
Demokrasiye ilişkin tüm bu konularda birçok yaklaşım ve tartışma söz konusudur. Bu tartışmalar uzunca süre batıcılığın fikri tekelinde sürdü. Ancak demokrasiyi batıya ait gören ve batıcı değerlere indirgeyen seçkinci ideolojik yaklaşımların teşhiriyle günümüzde demokrasi tartışması genel ve nötr bir hukuk tartışmasına dönüştü.
Bugün gelinen aşamada demokrasi artık siyasal sistemin halkın iradesine dayalı olarak işleyişini sağlayan siyasi ve hukuki bir ilke olarak ifade edilebilir. Bu ilkenin sistemsel esasları demokrasi hukukuyla belirlenir.
Demokrasi hukukunun başlıca unsurları şunlardır:
- Genel ve eşit oy hakkı,
- Seçenek çokluğu ve seçim özgürlüğü (serbest seçimler),
- Tek dereceli seçim,
- Gizli oy ve açık sayım,
- Seçimlerde yargı yönetimi ve denetimi,
- Seçmen iradesinin üstünlüğü,
- Halka ve seçtiklerine güven ilkesi,
- Sosyal, siyasi ve hukuki tedbirler ile yaptırım ilkesi,
- Yönetime katılma imkanları,
- Halk inisiyatifleri (halkın kanun teklif hakkı, geri çağırma hakkı, itiraz edici referandum gibi),
- Fonksiyonel kuvvetler ayrılığı,
- Kuvvetlerin oluşumunda demokratik meşruiyet ilkesi,
- Kuvvetler arası uyuşmazlıklarda demokratik meşruiyete ve halkın iradesine dayanan çözüm ilkesi,
- Milli birikimin ve demokratik kazanımların korunmasına yani devamlılığa dayanan değişim ilkesi.
Tüm bu unsurların hepsi ayrıntılı incelemeyi gerektiren bir kapasiteye ve derinliğe sahiptir. Demokrasi hukukunun bu unsurlarını esas alan bir siyasal sistem; işleyişi halk iradesine ve hukuki denetime dayanan, meşruiyeti yüksek bir demokrasi olarak sayılabilir.
Demokratik siyasetin yeni özellikleri ve demokratik liderlik
Demokratik siyasette kült lider, fikren belirleyici lider profili çok tartışılan bir konudur. Güçlü liderlerin siyaset tarzına ilişkin birçok değerlendirme yapılmıştır.
Max Weber'in otorite tipleri olarak önerdiği geleneksel, karizmatik ve hukuksal/ussal otorite tanımlarına uygun liderlik sınıflandırması bir yana çok farklı liderlik örnekleri de görülüyor.
Genel olarak bakıldığında liderlerin demokrasi türlerine bakışı ve demokrasi anlayışları siyaset tarzlarını belirliyor. Günümüzde egemen olan temsili demokrasi anlayışı temsil siyasetini öne çıkarıyor. Temsil siyaseti, doğası gereği halk için en iyisini yapmak iddiasına dayanan tezler ileri sürmektedir. Bunu yapan lider de temsili liderdir. Yani temsil siyaseti aslında bir tez siyaseti olarak vücut buluyor. Temsili lider de halk için en iyi tezi kendisinin ürettiğine inanıyor. Tezini halkın benimsemesini, kendisini desteklemesini bekliyor. Hatta bazı liderler bu tezin tereddütsüz ve sorgusuz hayata geçmesini bekliyor. Böylece fikri öncü liderlik ortaya çıkıyor. Buna göre lider ideal tezler ortaya koyar, herkes de bunu takip eder ve uygulamaya aktarır.
