“Mehmet Âkif’i romanın imkânlarıyla yeniden okumak mümkün mü? Rabia Görmez’in Ragîfi ile Mehmet Emin Erişirgil’in tanıklığa dayanan portresi arasında kurulan karşılaştırma, Âkif anlatılarının tanıklıktan kurmacaya uzanan dönüşümünü ve her kuşağın kendi Âkif’ini nasıl yeniden yazdığını gösteriyor.”
Bir Şairi Romanla Okumak Mümkün mü?
Bir şairi romanın içinden okumak mümkün müdür? Daha doğrusu, şiiriyle var olmuş bir şahsiyeti kurmaca bir anlatının imkânlarıyla yeniden kurmak, onu bize yaklaştırır mı; yoksa tarihsel kişiliğini daha da mı muğlaklaştırır? Bu soru, son yıllarda artan biyografik roman örnekleriyle birlikte daha da anlamlı hâle geliyor. Aralık 2025’te yayımlanan Ragîf, bu soruyu doğrudan doğruya Mehmet Âkif üzerinden sormamıza vesile olan bir çalışma.
Mehmet Âkif, aradan geçen bunca zamana rağmen üzerinde en çok konuşulan, en çok yazılan ve her dönemde yeniden okunan isimlerin başında geliyor. Bunun temel sebebi yalnızca güçlü bir şair oluşu değil; bir imparatorluğun yıkılışına ve yeni bir devletin kuruluşuna tanıklık eden, bu tarihsel kırılmanın tam ortasında yer alan bir şahsiyet olmasıdır. Üstelik Âkif, bu sürecin pasif bir izleyicisi değil, bedel ödemeyi göze almış aktif bir öznesidir. İşte bu yüzden, vefatının üzerinden neredeyse bir asır geçmiş olmasına rağmen hakkında yeni belgeler, yeni okumalar ve yeni yorumlar ortaya çıkmaya devam ediyor.
Âkif Anlatılarının Tarihsel Serüveni
İlginçtir ki Âkif hakkında yazılanların büyük bir kısmı, vefatından sonra kaleme alınmıştır. Kendi sağlığında onunla ilgili yazılmış tek kitap, Süleyman Nazif’e (d. 29 Ocak 1870, ö. 4 Ocak 1927, İstanbul) aittir. Çünkü öyle zamanlar olmuştur ki, Âkif’i sevmek dahi cesaret istemiştir. Birinci Meclis’te mebus olmasına rağmen, İkinci Meclis’le birlikte “istenmeyen adam” muamelesi görmüş; takip edilmiş, peşine hafiyeler takılmış, hakkında ileri geri konuşulmuş, uzun süre görmezden gelinmiştir. Bu yüzden Âkif’e dair yayınlar, uzun süre hep çekingenlik içinde yapılmış; hatta bu alanda yazanlar zaman zaman hoş karşılanmamış ve dahi cezalandırılmıştır.
Son yıllarda ise tablo belirgin biçimde değişti. Âkif’le ilgili yayınların, etkinliklerin ve anmaların ciddi biçimde arttığını görüyoruz. Bu durum sevindirici olmakla birlikte, beraberinde bir bilgi kirliliğini de getirmektedir. Yine de araştırma, roman, hikâye ve deneme türünde yapılan bu çalışmalar; Âkif üzerinden geçmişimize, tarihimize ve kültürel değerlerimize gösterilen ilginin bir tezahürü olması yönüyle takdire şayandır.
Ragîf: Şiirlerden Kurulan Bir İç Dünya
Rabia Görmez’in Aralık 2025’te KDY Yayıncılık’tan çıkan Ragîf adlı bu biyografik romanı bu çabanın dikkat çekici örneklerinden biridir. Mehmet Âkif’i merkeze alan bu eserin, son derece özenli bir hazırlık sürecinin ürünü olduğu dikkatlerden kaçmıyor. Yazar, önsözde bu roman üzerinde dört yıl boyunca çalıştığını özellikle vurguluyor. Ragîf, klasik bir biyografi anlatısından ziyade, Âkif’i daha çok şiirleri üzerinden anlamaya ve anlatmaya çalışan bir biyografik roman olarak kurgulanmış gözüküyor.
Romanda zaman ve mekân iç içe geçiyor. Hasta yatağındaki Âkif’le yapılan bir röportaj çerçevesinde gelişen anlatı, onun doğumundan vefatına kadar uzanan hayatındaki önemli kırılma noktalarını ele alıyor. Diyalogların büyük bir bölümü, Âkif’in yayımlanmış şiirlerinden ve düzyazılarından yapılan alıntılarla kurulmuş. Yer yer yazar, kendisini Âkif’in iç dünyasına yaklaştırarak onun duygularını ve zihinsel gel-gitlerini dillendirmeye çalışıyor.
